Epidemiologia zakażeń HCV w Polsce

Występowanie

Szacunkowa liczba zakażonych HCV sięga na świecie 170-190 mln ludzi, czyli około 3% całej populacji ludzkiej. Corocznie zakażeniu ulega około 3–4 mln osób. Szacuje się, że w Polsce zakażenie HCV dotyczy 600-700 tys., czyli ok. 1,7% populacji. Częstość występowania przeciwciał wśród krwiodawców wynosi około 0,5%, a w populacji ogólnej ok 1,5%. Liczba nowych zachorowań rejestrowanych przez Państwowy Zakład Higieny wzrosła z 1064 przypadków w roku 1997 do 2933 odnotowanych w roku 2006. Należy jednak pamiętać, że liczba osób corocznie zakażanych jest wyższa i trudna do oszacowania. Jest to następstwem zwykle bezobjawowego przebiegu ostrej fazy zakażenia oraz utrudniającą rozpoznanie okresową normalizacją aktywności aminotransferaz nawet u osób z przewlekłym aktywnym zakażeniem HCV.

Genotypy

Na świecie dominują zakażenia genotypem 1, a w następnej kolejności 2 i 3 HCV. Genotypy 4, 5 i 6 występują przede wszystkim w Afryce i Azji. W USA i w większości krajów europejskich genotyp 1 stwierdza się u około 75% zakażonych HCV, a resztę stanowi genotyp 2 i 3. W Polsce zakażenie genotypem 1 dotyczy aż 90% wszystkich zakażonych. Wyjątkiem jest region północno-wschodni kraju, gdzie liczba osób zakażonych genotypem 1 i 3 jest podobna, a pozostałe około 5% stanowią zakażenia genotypem 4. Ustalenie genotypów ma znaczenie ze względu na przewidywanie skuteczności terapii, która u zakażonych genotypem 1 wynosi 40-50%, a genotypami 2 i 3 sięga 80-90%, pomimo krótszego o połowę czasu leczenia.

Drogi zakażenia

Rezerwuarem HCV jest człowiek. Często precyzyjne ustalenie źródła i momentu zakażenia HCV jest trudne a nawet niemożliwe. Do zakażenia dochodzi najczęściej w wyniku kontaktu z krwią, preparatami krwiopochodnymi oraz zanieczyszczonymi narzędziami chirurgicznymi lub stomatologicznymi. W Polsce blisko 27% osób uległo zakażeniu HCV w wyniku transfuzji krwi przed rokiem 1992, kiedy to wprowadzono rutynowe badania przesiewowe krwiodawców. Pomimo wprowadzenia procedur zapobiegających zakażeniom tą drogą, dalsze 7% mogło ulec zakażeniu podczas transfuzji krwi po roku 1993. Według innych badań procedury chirurgiczne, niezależnie od ewentualnego przetaczania krwi mogą być przyczyną 40-70% zakażeń HCV.

Mówiąc o przenoszeniu zakażeń przez zanieczyszczone narzędzia należy wspomnieć o tatuażach i akupunkturze wykonywanych w niewłaściwych warunkach, jako poważnym źródle zakażenia.

Stosowanie dożylnych środków narkotycznych jest przyczyną blisko 9% wszystkich zakażeń HCV w Polsce. Są one rozpoznawane u około 70% osób stosujących dożylne narkotyki. Obserwowane często w tej populacji współzakażenie HIV przyspiesza rozwój marskości wątroby, a u kobiet w ciąży zwiększa ryzyko przeniesienia zakażenia HCV na dziecko.

Ryzyko zakażenia drogą seksualną jest minimalne, ale nie można go wykluczyć zwłaszcza u osób często zmieniających partnerów. Według różnych badań, u osób pozostających przez wiele lat w związku z zakażonym partnerem ryzyko zakażenia HCV wynosi od 0,04% do 1,5% rocznie.

Zwiększone ryzyko zakażenia HCV dotyczy osób poddawanych częstym hospitalizacjom, zwłaszcza jeżeli jest to związane z hemodializami. Zagrożenie w tej populacji chorych uległo znaczącemu zmniejszeniu dzięki wprowadzeniu odpowiednich procedur epidemiologicznych. Wśród aktualnie diagnozowanych zakażeń HCV zaledwie 2% nastąpiło w wyniku hemodializy. Jednak problem ten jest ważny gdyż dotyczy zwykle chorych oczekujących na przeszczep nerki, z ograniczeniami terapii anty-HCV.

Grupą zwiększonego ryzyka zakażenia HCV pozostają pracownicy opieki zdrowotnej mający kontakt z krwią, zwłaszcza w zakresie specjalności zabiegowych i stomatologii. Stanowią oni w Polsce ponad 10% wszystkich zakażonych.

Piśmiennictwo

1. Brojer E. Badania serologicznych i molekularnych markerów HCV u dawców krwi w Polsce. Przeg Epidemiol 2005; 59: 511–517.
2. Naoumov NV. Hepatitis C virus infection in Eastern Europe. J Hepatol 1999; 31, Suppl 1: 84-87.
3. Chlabicz S, Flisiak R, Grzeszczuk A, Kovalchuk O, Prokopowicz D, Chyczewski L. Known and probable risk factors for hepatitis C infection: A case series in north-eastern Poland. World J Gastroenterol 2006; 12: 142-146.
4. Meldunki o zachorowaniach na choroby zakaźne, zakażeniach i zatruciach w Polsce. Państwowy Zakład Higieny. 1997-2006.

autor: prof. dr hab. Robert Flisiak
Klinika Obserwacyjno-Zakaźna Akademii Medycznej w Białymstoku